Hergé en het ei van Columbus

Iedereen kent wel het verhaal over het ei van Columbus. Wie niet zeker is, leest best nog eens “de windmakers” van Suske en Wiske. Lambik doet het truukje nog eens over.

Maar Columbus had wel meer truukjes in zijn mouw. Zo heeft hij een maaneclips gebruikt om de indianen onder druk te zetten. En Hergé heeft eenzelfde truuk gebruikt om Kuifje te redden van de brandstapel. Kuifje vindt de datum en tijd niet in een almanak maar in een stuk krant dat om de doos geweerpatronen was gewikkeld. Daarna vraagt hij als gunst om op die datum en tijd te mogen sterven.

In 1503 is Columbus met 2 schepen gestrand in Jamaïca. Hij en zijn bemanning worden van eten voorzien door de plaatselijke bevolking. Maar na 6 maanden stopt de bevoorrading. Columbus heeft een almanak van Abraham Zacuto aan boord waarin de datum en tijd van een komende maaneclips werd voorspeld. Met die datum en tijd in gedachten maakt hij een afspraak met de plaatselijke leider en vertelt hem dat zijn God kwaad is op de Jamaicanen omdat ze hem en zijn bemanning niet meer van eten voorzien. En zijn God zal de maan voorzien van een teken van zijn toorn.

De datum en tijd van de voorziene maaneclips naderen en de maan verschijnt inderdaad bloedrood aan de hemel. De plaatselijke bevolking is met paniek geslagen en komt overladen met voedsel naar de schepen gelopen, smekend om hun God te vragen te stoppen met die bloedrode maan.

Columbus trekt zich in zijn hut aan boord terug, zogenaamd om te bidden, maar in feite heeft hij een zandloper bij om de duur van de maaneclips te meten. Even voor het einde komt Columbus terug en vertelt de Jamaïcanen dat zijn God hen vergeven heeft. En inderdaad na een aantal minuten heeft de maan haar gewone kleur weer.

Voor de zonnetempel en de zoon van de zonnegod maakt Hergé natuurlijk gebruik van een zonsverduistering. Maar het principe blijft hetzelfde.

bron : https://en.wikipedia.org/wiki/March_1504_lunar_eclipse

De Quichua indianen

Professor Zonnebloem wordt ontvoerd in “de zeven kristallen bollen”, het album dat voorafgaat aan “de zonnetempel”. Als Kuifje op het einde van het album generaal Alcazar in de haven terug ziet, komt hij te weten dat de metgezel van Alcazar niet Chiquito heet maar Rupac Inca Huaco en hij is een Quichua indiaan.

In “de zonnetempel” hijst de vrachtboot “Pachacamac” de vlag van besmettelijke ziekte en de dokter laat de boot in quarantaine plaatsen. Maar Kuifje is op zijn hoede en vraagt of de dokter niet toevallig een Quichua indiaan is.

Kuifje moet geregeld voor zijn leven vrezen want de Quichua zijn geen tegenstander die je mag onderschatten. Als hij ’s nachts aan boord van het vrachtschip “Pachacamac” klautert waar hij Zonnebloem aantreft, wordt hij betrapt door Chiquito. En als Kuifje en de kapitein de trein nemen, krijgt een spoorbeambte de opdracht om hun wagon te saboteren. De tegenstanders van Kuifje zijn geen ingebeeld volk zoals de Syldaviërs en de Borduriërs. De Quichua verwijzen naar een echt bestaand volk.

De Quichua zijn een indianenvolk dat vooral voorkomt in Peru (5,1 miljoen) en Bolivië (1,8 miljoen). De oorspronkelijke Quichua moeten waarschijnlijk gezocht worden in Qhiswa (‘warme vallei’) ten zuiden van de stad Cuzco in Peru. Zij waren een van de eerste volkeren die door de Inca’s (hun buren) werden ingelijfd. Sinds 1969 is Qichua de tweede officiële taal van Peru. De keuken van de Qichua indianen bestaat onder meer uit aardappelen (allerlei variëteiten) en lama en alpaca vlees. Ze gebruiken ook kinine, uit de kina plant, als geneesmiddel tegen malaria.

Ze kennen ook coca bladeren als geneesmiddel tegen de bergziekte. Wanneer het wordt gekauwd, werkt coca als een mild stimulerend middel en onderdrukt het honger, dorst, pijn en vermoeidheid; het wordt ook gebruikt om hoogteziekte te verlichten. Cocabladeren worden gekauwd tijdens werkzaamheden op het land en tijdens pauzes bij bouwprojecten in de provincies Quechua. Cocabladeren zijn de grondstof waaruit cocaïne, een van de historisch belangrijkste exportproducten van Peru, chemisch wordt gewonnen. In de versie van het weekblad Kuifje is er een scène die later geschrapt is. Hierin zien we dat de kapitein ten prooi valt aan bergziekte en er weer bovenop geraakt dankzij de coca bladeren die Zorrino hem aanraden.

De relatie tussen Kuifje en de Quichua evolueert. Waar ze eerst nog tegenstanders zijn, groeit er daarna respect. Dat is te danken aan de tussenkomst van Kuifje als een jonge Quichua indiaan, Zorrino, door twee mannen wordt gepest. En die goeie daad blijft niet onopgemerkt bij de spion die de hele tijd Kuifje en de kapitein achtervolgt.

Als Kuifje, de kapitein en Zorrino onverwacht de grote zaal binnenvallen, vraagt die spion, die ook hogepriester blijkt te zijn, eerst nog genade voor de invallers omwille van de edelmoedigheid van Kuifje naar Zorrino.

Maar het verdict is ongenadig en de brandstapel wacht op onze helden alvorens er een laatste onverwachte gebeurtenis ingrijpt. En daar speelt de zon een hoofdrol in. Maar niet zoals de Quichua het hadden verwacht. Kuifje neemt van hen de regie over…

De running gag van de lama

Een running gag is een grap die voortdurend terugkomt en door de herhaling nog aan kracht wint. Denk maar aan de uitspraak “Ik moest kloppen want de bel doet het niet” van “Gert en Samson”. In de zonnetempel is het de lama die een rol speelt in de running gag ten koste van kapitein Haddock. Hergé zal de running gag later nog eens hernemen en steeds ten koste van kapitein Haddock. Denk maar aan de pleister waar Haddock mee worstelt in “de zaak Zonnebloem”. Of de kapotte trede in “de juwelen van Bianca Castafiore”.

In ”de zonnetempel” is het dus de lama die centraal staat in de running gag. En het begint al vroeg in het verhaal, als Kuifje en Haddock in de havenstad Callao wachten op het schip waarvan ze vermoeden dat Zonnebloem aan boord is. Haddock voelt zich optimistisch en geniet volop van de “couleur locale”. Tot hij de lama ontmoet. En dan loopt het mis.

In een tweede scène merkt Haddock tot zijn ontzetting dat Zorrino lama’s wil gebruiken als lastdieren. En dan wil hij de lama duidelijk maken wie de baas is. Maar ook dat loopt slecht af voor de kapitein.

En Haddock blijft pech hebben met de lama’s. Als hij tot zijn vreugde ziet dat Kuifje zijn belager net op tijd kan afslaan, is Haddock wat te enthousiast en te dicht bij de lama. En natuurlijk volgt alweer de afstraffing.

Eén keer zijn de lama’s de redding van Kuifje, Haddock en Zorrino. Na de lawine zijn de lama’s gaan lopen. Haddock gaat hen achterna om hen te vangen en dan ziet hij dat Kuifje en Zorrino belaagd worden door het groepje indianen waar ze het al eerder mee aan de stok hadden. Roepend en tierend loopt Haddock snel naar beneden om zijn metgezellen te verwittigen en dan gebeurt er dit. De lama’s zijn er dus indirect de oorzaak van dat ze voorgoed verlost zijn van hun achtervolgers.

Hergé is echter niet zo wreed om Haddock geen wraak te gunnen. En die krijgt hij ook op het einde van het album. Dan volgt de afrekening met de lama’s.

De hoogste trein ter wereld

In het album “de zonnetempel” rijden kapitein Haddock en Kuifje in de hoogste trein ter wereld. Hergé is goed gedocumenteerd met de tweedelige “Encyclopédie des Chemins de fer illustrée” en kan dus perfect de Peruaanse locomotief tekenen. Meer zelfs, hij zorgt er ook voor dat ook de lezer weet hoe bijzonder de trein is die Kuifje en de kapitein vervoeren. Daarvoor past hij een truukje toe dat hij ook al gebruikte in “de scepter van Ottokar” : Kuifje is in het bezit van een brochure en leest de kapitein voor. Het vervelende is dat de Nederlandse versie het heeft over voet. Gelukkig is er nog de Spaanse versie die vermeldt dat het over 4800 meter gaat.

De trein waarvan sprake, is de Ferrocarril Central Andino (FCCA). Toen Hergé dit album tekende vlak na de tweede wereldoorlog, was het inderdaad de hoogste spoorlijn ter wereld. Sinds juli 2006 ligt de hoogste spoorlijn in China op het traject Beijing – Lhassa waar een hoogte van 5072 meter wordt bereikt. Het hoogste punt van de FCCA is 4835 meter boven de zeespiegel.

Het traject van de FCCA verbindt de havenstad Callao en de hoofstad Lima met Huancayo, hoofdtad van de provincie Junín in de Peruaanse hoogvlakten. Er waren drie verschillende trajecten voorzien : één in het noorden, een centraal traject en een zuidelijk traject. Voor het album “de zonnetempel” speelt het avontuur zich af op het centrale traject.

Het idée van deze spoorlijn kwam in 1859 van een Poolse ingenieur, Ernest Malinowski, die het voorstel deed om de korte spoorlijn tussen Callao en Lima te verlengen tot Jauja, de voormalige hoofdstad van Peru. Het voorstel van deze ingenieur kwam op een moment dat Peru politiek stabiel was en veel geld verdiende met de natuurlijke mest guano. Voor dit bijzonder project haalt men in 1868 de Amerikaan Henry Meiggs aan boord, een ondernemer die actief was in New Jersey en Chili. Hij neemt de voorbereidende studies over de mogelijke trajecten door en verklaart :”Ik zal rails leggen waar er nu lamas  lopen.”.De spoorlijn bereikte La Oroya in 1893 en  Huancayo in 1908.Daarmee waren 346 km via spoorlijn overbrugd.

Het is in deze bergachtige omgeving dat een aanslag op Kuifje en de kapitein plaatsvindt. Hun wagon wordt voorzien van een bordje “gereserveerd” zodat er geen andere passagiers opstappen. En als de trein aan zijn lastige klim bezig is, valt de laatste wagon af en begint aan zijn noodgedwongen afdeling. De kapitein sprint als eerste uit de wagon, maar net op het moment dat Kuifje wil springen, merkt hij dat Bobbie er niet is. Hij zoekt de wagon af, en merkt dat de snelheid veel te groot is geworden om nog te springen. De noodrem is gesaboteerd dus dat laatste redmiddel heeft hij ook niet meer. En dan waagt Kuifje de gevaarlijke sprong.

De afdaling van de wagon in de Andes en de sprong van Kuifje in de Peruaanse rivier zijn zo spannend getekend dat deze tekeningen werden uitgekozen als startpunt van de begingeneriek van de tekenfilmreeks gebaseerd op de avonturen van Kuifje.

Bronnen

https://tintinomania.com/tintin-train-temple-soleil

https://en.wikipedia.org/wiki/Ferrocarril_Central_Andino

https://trainconsultant.com/2023/05/14/le-central-peru-le-plus-haut-du-monde-en-son-temps/